ДОНИШҶӮЁН: ДАР ТАҲСИЛ ИМТИЁЗ МЕХОҲЕМ!

 Умеда Солеҳова, як нафар сокини шаҳри Панҷакент, ки донишҷӯи соли сеюми Донишкадаи омӯзгории Тоҷикистон дар шаҳри Панҷакент аст, мегӯяд ба эҳтимоли зиёд хонданашро тарк мекунад. Ба ин сабаб, ки шароити зиндагиашон вазнин буда, пардохти ҳаққи таҳсилро надоштааст.

-          3 сол бо азобе пули таҳсилро пардохт кардам. Хоҳарам барои пардохти ҳаққи таҳсил кӯмак карда буд. Имсол наметавонам маблағро супорам. Ҳайронам чи кор кунам. Лекин хондан мехоҳам. Медонам, ки агар тарки таҳсил кунам, 3 сола маблағи супоридааму  дарсҳоям ҳайф мешаванд – мегӯяд Умеда.

Вазорати маориф

БЕВАЗАНЕ, КИ БО 3 ФАРЗАНДАШ ХОНДАН МЕХОҲАД...

Салима Алиева, дигар сокини шари Панҷакент ба фарқ аз Умеда баъди оиладоршавиаш ҳаваси 56 донишҷӯшавиро кард. Ӯ солигузашта ба, коллеҷи инноватсионии шаҳри Панҷакент дохил шудааст. Салима мегӯяд, соҳиби 3 фарзанд ҳастаму зани танҳоям. Гуфтам хонаму соҳиби маълумот ва ягон касбу кор гардам. Аммо маблағи шартнома гаронӣ карда истодааст. Солонаи таҳсилам дар коллеҷ 2300 сомонӣ асту ҷое кор намекунам. Намедонам ягон роҳи бепул ё кам кардани ҳаққи таҳсилам ҳаст ё не? Ду кӯдакам ба мактам мераванду ман донишӯям. Шояд барои ман ва мисли ман будаҳо ягон имтиёзе бошад?   – изҳор медорад Салима

Ба ҳамин ҳолатҳо монанд шояд даҳҳо нафар донишҷӯёнеи дигаре дар Тоҷикистон бошанд, ки дар дил нияти таҳсилро доранду аммо наметавонанд бо сабаби пардохти ҳаққи таҳсил, надоштани маблағ, гаронии ҳаққи таҳсил ва дигар монеъаҳои иҷтимоӣ ба хондан  фаро гирифта шаванду соҳиби маълумот гарданд.

Шоҳин Облоқулзода, коршиноси маҳалли аз Панҷакент ба ин назар аст, ки албатта ҳамасола чандин нафар бо квотаи президентӣ ба донишгоҳҳои кишвар дохил мешаванд, аммо ин фикр мекунам басанда нест.

Дуруст аст, ки баъди таъсиси Маркази милии тестӣ, ки ба гуфтаи масъулин хонандагони болаёқат имкони ба донишгоҳҳои дилхоҳ ва ихтисосҳои интихобмекардаашон дохил шуданро пайдо кардаанд.

Вале бо ин вуҷуд бисёр нафароне ҳастанд, ки масалан баъди чанд сол майл ба хоҳиши гирифтани маълумоти олӣ,  баъди тарки мактаби миёна аз нав мехоҳанд донишҷӯ шаванду бинобар надоштани атесстатсия соҳиби маълумоти олӣ гарданд. Ё  даҳҳои дигар омил ва  монеаҳое пайдо мегардад, ки ин қишри доништалаб  ба гурӯҳҳои буҷавӣ наметавонанд дохил гарданду бихонанд.

Бо назардошти чунин ҳолатҳо соҳибназарон мегӯянд, барои ҷалби ҷавонони болаёқат ва онҳое, ки ҷиддан хоҳиши таҳсил карданро доранд, бояд имтиёзҳои давлатӣ муқарар карда шавад.

КАДОМ ҚОНУН ХУБТАР?

Коршиносон мегӯянд, дар моддаи 5-и Қонуни ҶТ “дар бораи маориф”, ки аз 17.05.2004 аз эътибор соқит шуда буд, кафолатҳои давлатӣ нисбатан фаҳмову равону дарҷ гардида буд, ки барои қиёс инҷо меорем:

Моддаи 5. Ҳуқуқи шаҳрвандон ба таълим

1. Ба шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон дар қаламрави он, сарфи назар аз аслу насаб, ҷинсият, забон, мансубияти нажодию миллӣ, вазъи иҷтимоию махсусиятҳои касбу кор, ҷои истиқомат, эътиқод, мазҳаб ва муносибат ба дин ҳуқуқи таҳсил кафолат дода мешавад.

2. Шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон ба интихоби муассисаи таълимӣ ва шакли таҳсил (рӯзона, шабона, ғоибона, экстернат ва ғайра) ҳуқуқ доранд. 

Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон феҳристи касбу ихтисосҳоеро, ки ба шакли экстернат гирифтани онҳо иҷозат нест, муқаррар менамояд.

3. Бо мақсади амалӣ намудани ҳуқуқи таҳсил давлат хароҷоти таълими шаҳрвандонеро, ки ба ёрӣ ва ҳимояи иҷтимоӣ ниёз доранд, дар муддати таҳсил қисман ё пурра ба зиммаи хеш мегирад, иқдомоти хайрияро нисбати онҳо дастгирӣ менамояд.

4. Давлат шахсони дорои қобилияти фавқулоддаро дастгирӣ мекунад, ба онҳо аз ҷиҳати иҷтимоӣ ёрӣ мерасонад, барояшон идрорҳои махсус муқаррар менамояд, онҳоро барои таҳсил ба хориҷа мефиристад.

5. Шаҳрвандони хориҷӣ дар муассисаҳои таълимии Ҷумҳурии Тоҷикистон мувофиқи шартномаву мувофиқатномаҳои байнидавлатӣ ва хориҷиён ва шахси бетабааи муқими ҷумҳурӣ бошанд, дар асоси муқаррароти умумӣ таҳсил менамоянд.

6. Хатмкунандагони муассисаҳои таълимии давлатӣ ва ғайридавлатӣ барои идомаи таҳсил дар зинаҳои болоии таълим ҳуқуқи баробар доранд.

Аммо дар имрӯза қонуни амалкунанда дар бораи маориф, дастгирии донишҷӯёни лаёқатманд гуфта нашудааст. Ва барои қиёс кардани хонандагон моддаи 6-и қонуни имрӯзаи амалкунандаро меорем, ки худ муқоиса кунанд:  ғ

Моддаи 6. Кафолати давлатии ҳуқуқи шаҳрвандон ба таҳсил

1. Давлат ба шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон, новобаста ба миллат, нажод, ҷинс, забон, эътиқоди динӣ, мавқеи сиёсӣ, вазъи иҷтимоӣ ва молумулкӣ ҳуқуқ ба таҳсилро кафолат медиҳад.

2. Давлат ба шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон таълими ҳатмии умумии асосии ройгонро дар муассисаҳои таълимии давлатӣ, инчунин дар доираи фармоишҳои давлатӣ дар асоси озмун ройгон гирифтани таҳсилотро дар зинаҳои минбаъдаи таҳсилот кафолат медиҳад.

3. Ҳуқуқи шаҳрванд ба таҳсил аз рўи синну сол, вазъи саломатӣ, мавҷудияти доғи судӣ ва дигар нишонаҳо метавонад танҳо тибқи қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳдуд карда шавад.

4. Шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон, шаҳрвандони хориҷӣ ва шахсони бешаҳрванд барои интихоби муассисаи таълимӣ ва шакли таҳсилот: рўзона, шабона, ғоибона, оилавӣ, фарогир, фосилавӣ ва экстернат ҳуқуқ доранд.

5. Давлат дар муассисаҳои таълимии давлатии таҳсилоти ибтидоии касбӣ, миёнаи касбӣ, олии касбӣ ва касбии баъд аз муассисаи олии таълимӣ як маротиба гирифтани таълими ройгонро кафолат медиҳад.

6. Давлат таълимгирандагони болаёқатро дастгирӣ намуда, ба таҳсилоти онҳо кўмак мерасонад, аз рўи натиҷаи таълим барояшон стипендияҳои махсуси давлатӣ муқаррар менамояд ва ҳангоми зарурат онҳоро барои таҳсил ба хориҷа мефиристад.

7. Давлат таъминот ва хароҷоти таълиму тарбияи кўдакони ятиму бепарастор, кўдакони дорои имконияти маҳдуд, маъюбон ва дигар шахсонеро, ки қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон муайян менамояд, дар муассисаҳои таълимии давлатӣ аз ҳисоби маблағи буҷетӣ кафолат дода, пас аз хатми муассисаҳои таълимӣ онҳоро бо ҷои кор таъмин менамояд.

8. Давлат барои шаҳрвандоне, ки муддати тўлонӣ бо сабаби беморӣ ба муассисаҳои таълимии таҳсилоти умумӣ рафта наметавонанд, дар хона ё дар муассисаҳои тандурустӣ таълими ройгонро ташкил мекунад.

9. Хатмкунандагони муассисаҳои таълимӣ барои идомаи таҳсил дар зинаҳои минбаъдаи таҳсилот ҳуқуқи баробар доранд.

10. Шаҳрвандони хориҷӣ ва шахсони бешаҳрванд барои таълиму тарбияи томактабӣ, таҳсилоти ибтидоӣ, умумии асосӣ ва миёнаи умумӣ бо шаҳрвандони Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳуқуқи баробар доранд.

Холиқназар Ҷӯмаев, хабарнигори тоҷик мегӯяд, дар баъзе аз давлатҳо барои донишҷӯёне, ки лаёқти хуб доранд, давлат донишҷӯро дар соли дуввуми таҳсил 50% маблағи таҳсилашро ва дар солҳои минбаъда пурра аз пардохти ҳаққи таҳсил озод менамояд.

PS:  Мавод ба озмуни ҲАТ пешниҳод мешавад.

Хуршед Фозилов

 

 

АСКАРӢ: АЗ ИМТИЁЗҲО ТО ХИЗМАТИ АЛТЕРНАТИВӢ ДАР ҚОНУН

Чунин ба назар менамояд, ки даъвати тирамоҳии ҷавонон ба сафи артиши мамлакат хеле хуб ба роҳ монда шудааст. Яъне дар рӯзҳои аввали даъват аллакай чандин шаҳру навоҳии мамлакат ҳатто аз иҷро гардидани нақшаи даъват хабар доданд.

Сабаби якбора ба хизмати аскарӣ рафатани ҷавононро бештар аз ҳама соҳибназарон дар он медонанд, ки марзҳо баставу даъватшавандаҳо дигар роҳи гурез надоранд. Аз ин рӯ маҷбуранд бояд  қарзи шаҳрвандии хешро иҷро намоянд.
Воқеъан чаро ҷавонони тоҷик намехоҳанд ба аскарӣ раванд? Ин дар ҳолест, ки дар дигар давлатҳо, дур намеравем, наздиктарин ҳамсоякишвари мо Ӯзбакистон барои хизмат ҷавонон дар навбат меистанд.

Ин дар ҳолест, ки Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи вазъи ҳуқуқии хизматчиёни ҳарбӣ”  бисёр имтиёзҳоро, барои хизматчиёни ҳарбӣ муқаррар намудааст. Аммо ба андешаи коршиносон, дар бештар маврид на ҳама хизматчиёни ҳарби шарҳи қонунро медонистаанд. Дар зер танҳо як моддаи қонуни мазкурро меорем, ки чанд имтиёзҳоеро барои хизматчиёни ҳарбӣ пешбинӣ намудааст:

Моддаи 12.  Пардохтҳои иловагӣ

1. Ба хизматчиёни ҳарбие, ки хизмати ҳарбиро мувофиқи даъват адо мекунанд ва курсантҳои муассисаҳои таълимии ҳарбии таҳсилоти касбӣ ҳангоми рафтан ба рухсатии асосӣ, ҳамчунин ба рухсатии беморӣ (дар асоси хулосаи комиссияи тиббии ҳарбӣ) ба андозаи на камтар аз як маош (таъминоти пулӣ) пардохта мешавад.

2. Ҳангоми рафтани хизматчиёни ҳарбие, ки бо тартиби ихтиёрӣ хизмати ҳарбиро адо мекунанд, ба маҳалли нави хизмати ҳарбии дигар маҳалли аҳолинишин, аз ҷумла ба қаламрав ё аз қаламрави давлати хориҷӣ, вобаста ба таъин шудан ба вазифаи ҳарбӣ, дохил шудан ба муассисаи таълимии ҳарбии таҳсилоти касбӣ, ки мўҳлати таҳсилаш зиёда аз як солро ташкил мекунад ё ки вобаста бо тағйири ҷои қисми ҳарбӣ ба онҳо чунин намуди иловапулиҳо пардохта мешаванд:

- мададмаош ба андозаи як маош (таъминоти пулӣ) ба хизматчии ҳарбӣ ва нисфи маош (таъминоти пулӣ) ба ҳар як аъзои оилаи хизматчии ҳарбие, ки ба маҳалли нави хизмати ҳарбии хизматчии ҳарбӣ ё ба маҳалли аҳолинишини ба ҷои номбурда наздик ё ки (аз набудани  хонаи истиқоматӣ) ба дигар маҳалҳои аҳолинишин мераванд. Мададмаоши номбурда ба хизматчиёни ҳарбие, ки хизмати ҳарбиро дар маҳалҳои баландкўҳ ва маҳалҳои дорои шароити номусоиди иқлимию экологӣ адо мекунанду ба таъминоти пулии онҳо коэффисиенти минтақавӣ (барои адои хизмати ҳарбӣ дар минтақаҳои баландкўҳ) муқаррар гардидааст, бо назардошти ин коэффисиент пардохта мешавад;

- ба андозаи меъёри устувори маоше (пули харҷи рўзмаррае), ки аз ҷониби Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба кормандони ба сафари хизматӣ раванда барои ҳар рўзи дар роҳ  будани хизматчии ҳарбӣ ва ҳар як аъзои оилаи хизматчии ҳарбие, ки бо ў ҳамроҳ меравад, муқаррар карда шудааст.

3. Хизматчиёни  ҳарбие,  ки  хизмати  ҳарбиро  бо  тартиби  ихтиёрӣ  адо  мекунанд,  ғайр  аз  курсантҳои  муассисаҳои  таълимии  ҳарбии  таҳсилоти   касбӣ,   ҳуқуқи   гирифтани   қарзҳои   бефоизро   ба   андозаи   то   12   маош (таъминоти  пулӣ)   ба   мўҳлати   то  се  сол    барои харидани асбобу анҷоми ниёзи аввалин аз ҳисоби маблағи Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (вазорату идораҳое, ки тибқи қонун дар онҳо хизмати ҳарбӣ пешбинӣ гардидааст) дар яке аз  ҳолатҳои зерин доранд:

- дар давоми се моҳи баъди таъин шудан ба вазифаи ҳарбӣ пас аз хатми муассисаи таълимии ҳарбии таҳсилоти касбӣ ва вобаста ба ин гирифтани рутбаи ҳарбии афсарӣ;

- дар давоми се моҳи баъди ба вазифаи ҳарбӣ таъин шудани хизматчиёни ҳарбӣ ё шаҳрвандоне, ки хизмати ҳарбиро бо тартиби ихтиёрӣ адо мекунанду хоҳиши адои хизмати ҳарбиро ба мўҳлати 5 сол ва аз ин зиёда изҳор менамоянд;

- дар давоми се моҳи баъди  бастани ақди никоҳи аввалин.

Ҳангоми аз рўи якчанд асосҳо ба гирифтани қарзи номбурда ҳуқуқ пайдо кардани хизматчии ҳарбӣ ба вай қарз танҳо аз рўи як асос ва як маротиба дар давраи адои хизмати ҳарбӣ дода мешавад.

4. Ба афсароне, ки ба хизмати ҳарбӣ даъват шудаанд, пардохтпулиҳои муқаррарнамудаи моддаи мазкур дода намешаванд.

5. Ба хизматчиёни ҳарбие, ки ба сафари хизматӣ фиристода мешаванд, хароҷоти сафари хизматӣ бо тартиб ва андозаи муайяннамудаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон пардохта мешавад.

6. Ба ғайр аз пардохтҳои пешбининамудаи Қонуни мазкур аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба хизматчиёни ҳарбӣ иловапулӣ ва дигар навъи пардохтҳо метавонад муқаррар карда шавад. Иловапулӣ ва пардохтҳои номбурда вобаста ба мураккабӣ, меъёр ва аҳамияти иҷрои вазифа аз тарафи хизматчиёни ҳарбӣ мутаносибан муқаррар карда мешаванд.  

7. Ба ғайр аз пардохтҳои иловагие, ки дар моддаи мазкур  пешбинӣ шудаанд, дигар пардохтҳои иловагие, ки  қаблан тибқи дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқии Ҷумҳурии Тоҷикистон муайян карда шуда буданд, нигоҳ дошта мешаванд.

 

ИМТИЁЗ ДАР ҚОНУН ҲАСТ ДАР АМАЛ ЧӢ?

Ҳамчунин моддаи 13. Таъминоти озуқа ва молу мулки шайъӣ, хизматрасонии маишию савдоии хизматчиёни ҳарбӣ, моддаи 14. Ҳуқуқ ба манзил ва моддаи 18. Рафту омад дар нақлиёт ва ғайраро кафолат додааст, ки чанд имтиёз барои хизматчиёни ҳарбӣ муайян ва муқаррар карда шудааст.

Вале дар ҳамин ҳол андешаҳое ҷой доранд, ки на ҳама ва на ҳамеша имтиёҳзои дар ин қонун овардшуда иҷрову барои хизматчиёни ҳарбӣ пешкаш карда мешаванд.

Як нафар аз чунин хизматчии ҳарбӣ ба шарти наовардани номаш гуфт, мисол ман барои гирифтани қарзи бефоиз аз бонк чанд сол пеш ариза дода будам. Аммо он амалӣ ва дастгирӣ нашуд. Дар қонун менависанд, аммо барои амалишавии он маблағ ҷудо намешад, мегӯяд ин нафар.

Аммо бо ин вуҷуд чанд сол аст, ки гурӯҳе мехоҳанд дар кишвар хизмати алтернативиро ба роҳ монанд. Чанд сол пеш як ташкилоте бо номи “Ампаро” ҳатто лоиҳаи қонуни хизмати алтернативиро пешниҳод намуда буд.

  Ҳатто як сол пеш овозаи аз 2 сол то ба 1,5 сол кам кардани мӯҳлати хизмати аскарӣ вирди забонҳову дар сархати расонаҳо қарор гирифт.

Коршиносон чанд мисолеро барои ҷалби ҷавонон ба хизмати аскарӣ ва хизмати алтернативӣ пешниҳод намудаанд.

• -          Агар ҷавоне намеҳоҳад ба аскарӣ равад, бигзор маблағи муайянеро  ба давлат пардохт кунад. Бояд гуфт, ки аз ин ҳисоб ҷалби ҷавонони хоҳишманд ба хизмати ҳарбӣ тариқи шартнома ба роҳ монда шуда, афасрон соҳиби маоши хуб мегарданд.
• -          Онҳое, ки ихтиёран ба хизмат мераванд, бо роҳҳои гунонун аз қабили мукофотпулӣ ё дигар тӯҳфаҳо ҳавасманд карда шаванд.
• -          Бе хизмати аскари ягон ҷавон ба корхонаҳои давлатӣ ва донишгоҳҳо қабул карда нашаванд.
• -          Ба ҷавононе, ки хизмати аскариро адо намудаанд, барои ба кор қабул намудан дар ҳама ҷо, бартарӣ дода шавад.
• -          Хизмати аскарӣ аз 2 сол то ба 1 сол кам карда шавад.
• 
      Беҳтар кардани шароити иқтисодиву ичтимоии хизматчиёни ҳарбӣ низ метавонад яке аз василаҳои ҷалби ҷавонон ба хизмати ҳарбӣ гардад. Яъне он бартариву имтиёзҳое, ки дар қонун оварда шудааст, бояд дар амал татбиқ кард.

PS: Маводи мазкур ба озмуни  Ҳизби аграрии Тоҷикистон пешниҳод мешавад.

 

Хуршед Фозилов